Wydawnictwo
Kliknij, aby przejść do Wydawnictwa

Scholastyka i początki humanizmu w myśli polskiej XV wieku

Domański Juliusz , ,

Wydawnictwo: Instytut Tomistyczny, 2011
Stron: 340
Dział:
ISBN/ISSN: 9788390517148

 

Autor: Domański Juliusz , ,

Wydawnictwo: Instytut Tomistyczny, 2011

Dział:

Stron: 340

ISBN/ISSN: 9788390517148

Humanizm jest czymś od filozofii zasadniczo różnym i zarazem jest z nią złączony rozlicznymi i mocnymi więzami. Stąd jedni historycy filozofii prawie go wyłączają z pola swych zainteresowań, inni przeciwnie – uważają go za etap w jej dziejach ogromnie doniosły. Te dwie opinie przestaną się nawzajem wykluczać, jeśli spróbuje się mówić nie tyle o filozofii scholastycznej i filozofii humanistycznej, ile po prostu o scholastyce i humanizmie jako postawach intelektualnych związanych nie tylko z filozofią, ale też z innymi dziedzinami życia umysłowego. Taka modyfikacja, czyniąca pierwszoplanowym przedmiotem niniejszych rozważań zjawiska raczej wtórne w stosunku do właściwej spuścizny filozoficznej, ma dla dziejów myśli polskiej XV w. uzasadnienie szczególnie mocne. Humanizm bowiem daje znać o sobie najwcześniej i najintensywniej w osobistych kontaktach mistrzów i dyplomatów krakowskich z włoskimi humanistami; później i mniej intensywnie zaznacza się jako gromadzenie dzieł tych humanistów i literackie ich naśladowanie; rozpływa się natomiast w znacznym stopniu, gdy idzie o idee: im bardziej są one ogólne, tym mniej wyraźny jest jego ślad.

Juliusz Domański – ur. 1927, prof. dr hab., filolog klasyczny i historyk filozofii starożytnej, średniowiecznej i renesansowej. Emerytowany profesor Instytutu Filozofii i Socjologii PAN i Instytutu Filologii Klasycznej Uniwersytetu Warszawskiego, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, członek- -korespondent Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz wielu innych towarzystw naukowych polskich i zagranicznych.

Spis treści

9 Przedmowa do wydania drugiego

13 Przedmowa do wydania pierwszego

Wstęp

Trzy oblicza epoki

23 Scholastyka

31 Humanizm

51 Pozascholastyczne nurty „jesieni średniowiecza”

Część I

RECEPCJA TEKSTÓW HUMANISTYCZNYCH A UMYSŁOWOŚĆ I PISARSTWO MISTRZÓW KRAKOWSKICH XV W.

71 1. Formacja humanistyczna a historia doktrynalna (na przykładzie kilku uznanych prekursorów humanizmu w Polsce)

85 2. Teksty humanistów włoskich w bibliotekach krakowskich XV w.

111 3. Miscellanea rękopiśmienne jako dokument formacji umysłowej krakowskiego środowiska uniwersyteckiego (na przykładzie sześciu wybranych rękopisów BJ)

133 4. Początki i rozwój stylu humanistycznego w niektórych dziedzinach piśmiennictwa polskiego XV w.

Część II

Z PROBLEMATYKI FILOZOFICZNEJ I PARAFILOZOFICZNEJ ŚRODOWISKA KRAKOWSKIEGO XV W.

173 1. Filozofia a historia ojczysta

178 1.1. Egzemplaryzm etyczny a patriotyzm u Jana z Dąbrówki

185 1.2. Autonomizacja literatury w korespondencji Piccolominiego z Oleśnickim

192 1.3. Długosz: emancypacja historii

203 1.4. Maciej Drzewicki: historia optymalna jako twórczość pisarska ludzi czynu

213 2. Myśl polityczna między moralistyką a pragmatyzmem

219 2.1. Stanisław ze Skarbimierza i Paweł Włodkowic

230 2.2. Ostroróg i tzw. Rady Kallimachowe

234 2.3. Stanisława z Dąbrówki „zwierciadło władcy”

241 3. Życie kontemplacyjne i życie aktywne

248 3.1. Etyka społeczna Pawła z Worczyna

257 3.2. Jana z Ludziska pochwała pracy

267 3.3. Adama z Bochynia pochwała małżeństwa, czyli naturalistyczna koncepcja nieśmiertelności

275 4. Scholastyczne i humanistyczne tendencje w teoriach meta- filozoficznych

286 4.1. Prehumanistyczny praktycyzm etyczny pierwszych mistrzów krakowskich

298 4.2. Moralna praxis i filozoficzna „atopia”

307 4.3. „Wiedza spraw boskich i ludzkich połączona ze staraniem o dobre życie”

315 Próba podsumowania

323 Summary

325 Skorowidz cytowanych rękopisów i inkunabułów

327 Skorowidz osobowy